Trả lời nhanh: Con giải sai toán có lời văn thường không phải vì yếu tính toán, mà vì chưa đọc hiểu đề. Cách giúp hiệu quả nhất là đọc to đề cùng con, gạch chân điều đã biết và điều cần tìm, vẽ sơ đồ đơn giản, để con tự nói phép tính, rồi thử lại đáp số với đề. Trong 115.109 lượt làm bài Toán lớp 1–3 trên Truyện Cổ Tích, dạng toán có lời văn chỉ đúng ngay lần đầu 60,1%, trong khi tỷ lệ chung là 80,0%.
Kết luận chính
- Toán có lời văn khó hơn hẳn phép tính trần: đúng ngay lần đầu 60,1%, so với 91,4% ở dạng cộng trừ có hình và 80,3% ở dạng tính nhẩm.
- Lớp 3 vẫn khó: riêng lớp 3, dạng này đúng ngay lần đầu 59,2% (593 lượt).
- Bé cần thời gian đọc: mỗi câu toán có lời văn mất trung bình 19,4 giây, gấp hơn 2 lần câu tính nhẩm (8,6 giây).
- Sai rồi vẫn sửa được: trong mọi câu bé làm sai ở lần đầu, 51,8% được bé tự sửa đúng ở lần thứ hai. Đừng đọc đáp án ngay.
5 bước giải toán có lời văn cùng con
- Đọc to đề hai lần. Lần đầu để biết câu chuyện, lần hai để tìm số. Với bé lớp 1–2, cha mẹ đọc lần đầu, con đọc lần hai.
- Gạch chân hai thứ: «đã biết gì» (các số và đơn vị) và «hỏi gì» (thường nằm ở câu cuối, sau chữ «Hỏi»).
- Vẽ ra giấy. Vẽ chấm tròn, que tính hoặc đoạn thẳng cho mỗi số. Với bài «nhiều hơn, ít hơn», vẽ hai đoạn thẳng dài ngắn khác nhau.
- Để con tự nói phép tính trước khi viết: «Con lấy 15 cộng 8, vì có thêm 8 quả nữa.» Nếu con nói đúng lý do, phép tính thường cũng đúng.
- Viết lời giải, phép tính, đáp số theo đúng mẫu ở lớp, rồi thử lại: «18 quả, nghe có hợp lý không?».
Những chữ trong đề báo phép tính
| Trong đề có | Thường là | Ví dụ |
|---|---|---|
| thêm, tất cả, cả hai, tổng cộng | Phép cộng | «Lan có 7 quả, mẹ cho thêm 5 quả. Lan có tất cả bao nhiêu quả?» |
| bớt, còn lại, cho đi, ăn mất | Phép trừ | «Có 12 cái kẹo, bé ăn 4 cái. Còn lại bao nhiêu cái?» |
| nhiều hơn, ít hơn … bao nhiêu | Phép trừ (so sánh) | «Hùng có 9 viên bi, Nam có 6. Hùng nhiều hơn Nam bao nhiêu viên?» |
| mỗi … có …, gấp … lần (lớp 2–3) | Phép nhân | «Mỗi hộp có 5 bút. 4 hộp có bao nhiêu bút?» |
| chia đều, mỗi … được, giảm … lần (lớp 2–3) | Phép chia | «20 cái bánh chia đều cho 4 bạn. Mỗi bạn được mấy cái?» |
Từ khoá chỉ là gợi ý. Có đề viết «nhiều hơn» nhưng lại hỏi số lớn, khi đó phải cộng. Vì vậy bước vẽ sơ đồ quan trọng hơn việc thuộc từ khoá.
Lỗi hay gặp và cách sửa
- Thấy hai số là cộng ngay: hỏi con «Đề hỏi gì?» trước khi cho con tính.
- Đúng phép tính, sai đơn vị: đáp số thiếu «quả», «cm», «đồng». Nhắc con đọc lại câu hỏi để lấy đơn vị.
- Đặt tính sai cột ở số lớn (lớp 3): đặt tính rồi tính là dạng khó nhất ở lớp 3, chỉ đúng ngay lần đầu 34,4%. Cho con viết thẳng cột hàng đơn vị và nói to «nhớ 1».
- Sợ đề dài: chia đề thành từng câu ngắn, mỗi câu con vẽ một hình.
Câu hỏi thường gặp
Con học toán có lời văn kém thì phải làm sao?
Thường con không yếu tính toán mà chưa đọc hiểu đề. Hãy đọc to đề cùng con, gạch chân điều đã biết và câu hỏi, vẽ sơ đồ, để con tự nói phép tính rồi mới viết. Trên Truyện Cổ Tích, dạng toán có lời văn đúng ngay lần đầu 60,1%, thấp hơn mức chung 80,0%, nên con gặp khó ở dạng này là bình thường.
Dạy con giải toán có lời văn lớp 2 như thế nào?
Làm theo 5 bước: đọc đề hai lần, gạch chân số và câu hỏi, vẽ sơ đồ (chấm tròn hoặc đoạn thẳng), nói phép tính trước khi viết, rồi viết lời giải, phép tính, đáp số và thử lại. Với dạng «nhiều hơn, ít hơn», vẽ hai đoạn thẳng để so sánh.
Toán có lời văn lớp 3 có khó không?
Có. Ở lớp 3, dạng này đúng ngay lần đầu 59,2% trong 593 lượt làm bài trên Truyện Cổ Tích, và đặt tính rồi tính chỉ 34,4%. Nên luyện chắc phép tính với số lớn trước, rồi mới luyện bài lời văn nhiều bước.
Có nên dạy con thuộc từ khoá như «thêm» là cộng, «bớt» là trừ?
Từ khoá giúp con định hướng, nhưng không nên dựa hoàn toàn vào đó, vì có đề cố tình đảo cách hỏi. Vẽ sơ đồ và hỏi con «đề hỏi gì?» đáng tin cậy hơn.
Luyện đúng dạng bài trong SGK: Bé học Toán lớp 1, 2, 3. Xem thêm: App học Toán lớp 1, 2, 3 nào bám sát SGK?
Cẩm nang cha mẹ
